Ολική έκλειψη ηλίου στην Ευρώπη μετά από έναν αιώνα

Για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από έναν αιώνα, η ηπειρωτική Ισπανία ετοιμάζεται να υποδεχθεί μια ολική έκλειψη ηλίου στις 12 Αυγούστου 2026, εγκαινιάζοντας μια σπάνια αστρονομική περίοδο για την Ευρώπη. Το μονοπάτι της ολικότητας θα ξεκινήσει κοντά στον Βόρειο Πόλο και θα διασχίσει τη Γροιλανδία, την Ισλανδία, τη βορειοανατολική Πορτογαλία και την Ισπανία, προτού καταλήξει στη Μεσόγειο. Το φαινόμενο ενισχύεται από το σεληνιακό περίγειο —τη στιγμή που η Σελήνη βρίσκεται στο κοντινότερο σημείο προς τη Γη— ενώ συμπίπτει χρονικά με την κορύφωση της ετήσιας βροχής διαττόντων αστέρων των Περσειδών και μια ευθυγράμμιση έξι πλανητών.

Η διαδρομή της σκιάς από τον Αρκτικό Κύκλο έως τη Μεσόγειο

Η παρατήρηση μιας ολικής έκλειψης απαιτεί την απόλυτη ευθυγράμμιση Ηλίου, Σελήνης και Γης. Κατά τη διάρκεια του φαινομένου, η παρασκιά και η κυρίως σκιά της Σελήνης θα διανύσουν μια διαδρομή 8.260 χιλιομέτρων (5.130 μιλίων) μέσα σε περίπου μιάμιση ώρα, με το μεγαλύτερο μέρος της πορείας να βρίσκεται πάνω από τον Ατλαντικό Ωκεανό.

Η μέγιστη διάρκεια της ολικότητας θα φτάσει τα 2 λεπτά και 18 δευτερόλεπτα στα ανοικτά των δυτικών ακτών της Ισλανδίας, ενώ σε περιοχές όπως το Λάτραμπιαργκ, το Ρέικιαβικ και το Ίσαφιορντουρ το φαινόμενο θα είναι πλήρως ορατό. Καθώς η σκιά προχωρά προς την Ισπανία, περνώντας από πόλεις όπως το Μπιλμπάο, το Μπούργκος, η Σανταντέρ, η Βαγιαδολίδ, η Σαραγόσα, η Βαλένθια και η Πάλμα, η διάρκεια της ολικότητας θα περιοριστεί σε περίπου ένα λεπτό.

Εκτός της ζώνης ολικότητας, εκατοντάδες εκατομμύρια παρατηρητές στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και την Αφρική θα δουν μια μερική έκλειψη. Για παράδειγμα, η κάλυψη του ηλιακού δίσκου θα φτάσει το 94% στο Δουβλίνο, το 83% στο Όσλο, το 53% στο Σεντ Τζονς της Νέας Γης και το 9% στη Νέα Υόρκη.

Κινητοποίηση της επιστημονικής κοινότητας σε γη, αέρα και διάστημα

Η ταυτόχρονη εκδήλωση πολλαπλών αστρονομικών φαινομένων προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία για την αστροφυσική και τη μελέτη της ατμόσφαιρας. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) προγραμματίζει ζωντανή μετάδοση από το Αστεροσκοπείο Javalambre στην Ισπανία, ενώ παράλληλα θα χρησιμοποιήσει διαστημικά τηλεσκόπια για την παρατήρηση του ηλιακού στέμματος. Η διευθύντρια επιστήμης της ESA, Κάρολ Μάντελ, σημείωσε πως πρόκειται για μια βαθιά ανθρώπινη στιγμή σύνδεσης με το σύμπαν.

Στην αέρα, αμερικανικές ερευνητικές ομάδες υπό την καθοδήγηση της Άντζελα Ντες Ζαρντέν από το Πανεπιστήμιο της Μοντάνα θα απελευθερώσουν περισσότερα από 60 αερόστατα μεγάλου υψόμετρου από την Ισπανία και την Ισλανδία για να καταγράψουν τις αλλαγές στην ατμόσφαιρα και την πτώση της θερμοκρασίας. Παράλληλα, ο Αμίρ Κάσπι από το Southwest Research Institute θα πετάξει με ερευνητικό αεροσκάφος της NASA με ταχύτητα 740 χλμ/ώρα (460 μίλια/ώρα), παρατείνοντας την ολικότητα σε σχεδόν τρία λεπτά για να συλλέξει χιλιάδες εικόνες του στέμματος σε εννέα διαφορετικά μήκη κύματος.

Η αστρονομική τριλογία της Ισπανίας και οι κανόνες ασφαλούς θέασης

Αυτή η έκλειψη αποτελεί την αρχή μιας σπάνιας «τριλογίας» για την Ισπανία, η οποία είχε να βιώσει πλήρη έκλειψη από το 1912 (και πριν από αυτό το 1905). Θα ακολουθήσει μια εξαιρετικά μακρά ολική έκλειψη στις 2 Αυγούστου 2027 —με διάρκεια ολικότητας έως και 6 λεπτά και 23 δευτερόλεπτα στη νότια Ισπανία και τη Βόρεια Αφρική— καθώς και μια δακτυλιοειδής έκλειψη στις 26 Ιανουαρίου 2028.

Για την ασφαλή παρατήρηση της μερικής ή ολικής έκλειψης, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η απευθείας θέαση χωρίς εγκεκριμένα γυαλιά ηλιακής παρατήρησης ή ειδικά φίλτρα μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στην όραση. Εναλλακτικά, προτείνεται η χρήση συσκευών προβολής με αδιαφανές πέτασμα και μικρή οπή (pinhole projectors), όπως ένα απλό σουρωτήρι, για την ασφαλή προβολή της εικόνας του Ηλίου στο έδαφος.