Η δικαστική εξουσία στηρίζεται στη θεμελιώδη αρχή της αμεροληψίας, με τους δικαστές να καλούνται να λαμβάνουν αποφάσεις βασισμένοι αποκλειστικά στον νόμο και τα προσκομιζόμενα στοιχεία. Ωστόσο, νέα επιστημονική έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Economic Inquiry αποκαλύπτει ότι οι ανθρώπινοι δεσμοί μπορούν να επηρεάσουν αθέατα τη δικαιοσύνη. Αναλύοντας υποθέσεις ιατρικής αμέλειας στη Φλόριντα, ερευνητές διαπίστωσαν ότι όταν ένας δικηγόρος ενάγοντος έχει αποφοιτήσει από την ίδια νομική σχολή με τον προεδρεύοντα δικαστή, οι πιθανότητες επιδίκασης αποζημίωσης αυξάνονται κατά περίπου δύο ποσοστιαίες μονάδες.
- Η φοίτηση στην ίδια νομική σχολή αυξάνει τις πιθανότητες κέρδους για τον δικηγόρο του ενάγοντος κατά περίπου 2 ποσοστιαίες μονάδες.
- Το φαινόμενο εμφανίζεται εντονότερο όταν ο δικαστής είναι τουλάχιστον 10 χρόνια μεγαλύτερος από τον δικηγόρο.
- Παράγοντες όπως το φύλο, η εθνότητα ή η παρόμοια κατάταξη της σχολής δεν επηρέασαν το αποτέλεσμα.
Τα ευρήματα της έρευνας και ο μηχανισμός της υποσυνείδητης εύνοιας
Στη μελέτη που διεξήχθη από τον Ντέιβιντ Τσανγκ του Πανεπιστημίου Rice και τον ανεξάρτητο ερευνητή Τιανγουάνγκ Λίου, εξετάστηκαν υποθέσεις όπου οι δικαστές είχαν οριστεί τυχαία. Τα ευρήματα έδειξαν ότι η μεροληψία υπέρ της ομοιογενούς ομάδας (in-group bias) λειτουργεί ακόμη και σε περιβάλλοντα αυστηρού επαγγελματισμού.
Η θετική επίδραση υπέρ του δικηγόρου δεν παρατηρήθηκε όταν ο δικαστής και ο νομικός είχαν φοιτήσει σε διαφορετικές σχολές παρόμοιου κύρους, γεγονός που αποκλείει την ποιότητα της εκπαίδευσης ως ερμηνευτικό παράγοντα.
Επιπλέον, η σύγκριση δημογραφικών χαρακτηριστικών έδειξε ότι το κοινό φύλο ή η ιδιότητα μέλους σε μειονότητα δεν άλλαζαν την έκβαση των δικών. Αντίθετα, η ηλικιακή διαφορά διαδραμάτισε ρόλο, καθώς το πλεονέκτημα ήταν πιο έντονο όταν ο δικαστής ήταν κατά τουλάχιστον μία δεκαετία μεγαλύτερος από τον δικηγόρο.
Οι προκλήσεις για τη διαφάνεια και το θεσμικό πλαίσιο
Στους νομικούς θεσμούς, οι κανόνες δεοντολογίας υποχρεώνουν τους δικαστές να εξαιρούνται από υποθέσεις όταν υπάρχει άμεση σύγκρουση συμφερόντων. Ωστόσο, οι έμμεσες διασυνδέσεις, όπως οι κοινές ακαδημαϊκές ρίζες, σπάνια αποκαλύπτονται ή θεωρούνται επαρκής λόγος εξαίρεσης. Αυτό σημαίνει ότι στην πράξη, υποσυνείδητες προτιμήσεις ενδέχεται να επηρεάζουν το αποτέλεσμα δικών με μεγάλο χρηματικό διακύβευμα.
«Τα δικαστήρια είναι σχεδιασμένα για να απονέμουν αμερόληπτη δικαιοσύνη, όμως τα ευρήματά μας δείχνουν ότι κάτι τόσο απλό όσο μια κοινή νομική σχολή μπορεί να επηρεάσει το αν οι ενάγοντες θα λάβουν αποζημίωση», σημείωσε ο ερευνητής Ντέιβιντ Τσανγκ.
Από την πλευρά του, ο συνερευνητής Τιανγουάνγκ Λίου τόνισε ότι τα αποτελέσματα αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα της λήψης αποφάσεων και τη σημασία της συλλογής δεδομένων για την αποκάλυψη παραγόντων που επηρεάζουν την κρίση των δικαστών.
Πιστεύετε ότι οι δικαστές θα έπρεπε να υποχρεούνται να δηλώνουν την ακαδημαϊκή τους προέλευση πριν από την έναρξη μιας δίκης; Μοιραστείτε την άποψή σας στα σχόλια.
